Nederlands
Over Joep
Dr. Joep van Lit is politicoloog en democratie onderzoeker aan de Raboud Universiteit in Nijmegen en de Universiteit van Fribourg in Zwitserland.
In zijn onderzoek kijkt hij naar de weerbaarheid en verdediging van democratie tegen autocratisering door democratisch gekozen leiders: wie zijn de verdedigers van de democratie, wat doen zij om de democratie te verdedigen, en wanneer zijn zij succesvol? En: wat is de rol van burgers in die verdediging?
Dat doet hij aan de hand van landen-vergelijkend onderzoek, interviews met verdedigers van de democratie, en opinieonderzoek met experimenten en vragenlijsten. Zijn onderzoek is in verschillende internationale wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd en hij draagt regelmatig bij aan het publieke debat over de Nederlandse democratie door publiekslezingen of advies aan politici en ambtenaren.
Joep woont in Nederland, leest in zijn vrije tijd graag slechte spionage romans, speelt cello, en is altijd aan het trainen voor zijn volgende (ultra)marathon.
Promotie onderzoek: De verdediging van de democratie
Joep is in 2025 cum laude gepromoveerd aan de Radboud Universiteit. Zijn proefschrift is getiteld Beautiful Spark of Democracy.
Het boek Beautiful Spark of Democracy onderzoekt hoe democratieën zich kunnen verdedigen tegen democratisch gekozen leiders met autocratische neigingen. Deze zogeheten democratische erosie is wereldwijd de meest voorkomende vorm van autocratisering sinds 1990. Waar veel onderzoek zich richt op hoe democratieën afglijden, kijk ik juist naar de vraag hoe we op die erosie kunnen reageren. Dat noem ik de verdediging van de democratie.
Centraal staat het idee dat instituties alleen niet voldoende zijn. Het zijn mensen – democratische professionals zoals politici, rechters en ambtenaren, én burgers – die de democratie weerbaar maken. Zij moeten democratische erosie eerst herkennen, ondanks de ambiguïteit ervan, en vervolgens bereid zijn in verzet te komen, ook wanneer aspirant-autocraten democratisch gelegitimeerd zijn.
Het boek combineert een analyse van wereldwijde gevallen van democratische erosie met een nieuwe theorie over democratische verdediging. Empirisch onderzoek onder Nederlandse rijksambtenaren en experimenten in Nederland, Duitsland en Frankrijk tonen aan dat verdediging door elites afhangt van hun belangen en angst voor repressie, terwijl de verdediging van de democratie door burgers afhankelijk is van de geloofwaardigheid van elites en de mate van ambiguïteit van autocratische acties.
Bijdragen aan het publieke debat
Joep draagt graag bij aan het publieke debat en de kennis over democratie en autocratie. De beste manier om met hem in contact te komen is via zijn e-mail: joep.vanlit@ru.nl.
Publiekslezingen
Naast media optredens, bijvoorbeeld bij BNNVARA / Radio 1 en EenVandaag, geeft Joep ook graag publiekslezingen. Zo heeft hij eerder bijgedragen aan discussies van kleinere en grotere organisaties in bijvoorbeeld Nijmegen, Rotterdam, Den Bosch, en Utrecht.
Beleidsadvies
Joep heeft regelmatig contact met politici en beleidsmakers over de weerbaarheid en verdediging van de Nederlandse democratie. Zo is hij in 2023 door de Tweede Kamer om advies gevraagd tijdens een rondetafelgesprek over democratische weerbaarheid. En in 2023 schreef hij mee aan een rapport over democratische erosie voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In 2025 gaf hij een presentatie op de Dag van het Bestuur.
Kiezersonderzoeken
Voor het Nationaal Kiezersonderzoek keek Joep rondom de Tweede Kamerverkiezingen van 2024 naar de verschillende opvattingen over democratie die Nederlandse kiezers hebben. Voor het Nationaal Kiezersonderzoek rondom de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 onderzoekt Joep samen met Carmen van Alebeek de steun voor de democratie onder Nederlandse kiezers. En voor het Lokaal Kiezersonderzoek rondom de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 brengt Joep samen met Lisanne de Blok in kaart hoe weerbaar de lokale democratie is.
Huidige onderzoeksprojecten
Op het moment werkt Joep aan drie grote onderzoeksprojecten.
Aan de Universiteit van Fribourg onderzoekt Joep onder welke voorwaarden burgers de liberale democratie steunen. Hij kijkt hierbij vooral hoe de ideeën over ‘wat democratie is’ verschillen tussen verschillende landen, en op welke manier die verschillende ideeën bijdragen aan het politieke gedrag van burgers - zoals stemgedrag of het besluit om wel of niet te gaan demonstreren.
Joep werkt verder aan een project om onderzoeksmethoden ethischer te maken. In sommig politicologisch onderzoek maken we gebruik van experimenten, waarbij we deelnemers misleiden. Dit wordt vaak goedgekeurd door ethische commissies en is een standaard onderdeel van de gereedschapskist van politicologen. Joep onderzoekt hoe dit eerlijker en ethischer kan.
Daarnaast onderzoekt Joep, als vervolg op zijn promotieonderzoek, welke acties om de democratie te verdedigen legitiem gevonden worden (mag iedereen zomaar alles doen om de democratie te beschermen?) en welke acties effectief zijn (is elke verdediging even succesvol?).